چکیده فارسی:پیشرفت علم و تکنولوژی در جوامع امروزی منجر به تولد کودکانی شده است که در ایجاد و تکوین آنها دست بشر دخالت داشته و به کمک طبیعت شتافته است. یکی از روش های منجر به تولد چنین کودکانی تلقیح مصنوعی می باشد که با تزریق اسپرم شوهر و یا فرد بیگانه ای به زن باعث ایجاد جنین می شود. وضعیت حقوقی طفلی که با این شیوه متولد می شود، به ویژه تعیین نسب وی نسبت به زن و شوهر و فرد اهدا کننده اسپرم از مسائل حقوقی مطرح در دنیای امروز می باشد. اغلب کشورها با وضع قانون خاص و برقراری فروض قانونی وضعیت چنین اطفالی را مشخص کرده اند. اما در ایران تاکنون قانونی در این زمینه به تصویب نرسیده است و میان حقوقدانان نیز در خصوص وضعیت اطفال مذکور اختلاف نظرهای عمیقی وجود دارد که ضرورت وضع قانونی خاص در این زمینه را مطرح می کند. در مقاله حاضر، به بررسی وضعیت این اطفال در حقوق کنونی ایران پرداخته می شود و با بررسی قوانین کشورهای دیگر در این خصوص در جهت یافتن راه حلی قانونی برای رفع اختلافات موجود تلاش شده است. چکیده عربی: ان تقدم العلم والتکنولوجیا فی المجتمعات المعاصرة أدی إلی ولادة أطفال کان للانسان دور فی ایجادهم و تکوینهم حیث هرع بذلک إلی مساعدة الطبیعة. إن أحد الأسالیب التی تسهم فی ولادة هکذا اطفال هو التلقیح الاصطناعی، إذ یؤدی تلقیح السائل المنوی للزوج او ای شخص آخر للمراة إلی تکوین الجنین. إن الوضع القانونی للطفل الذی یتولد بهذه الطریقة لاسیما تحدید نسبه نسبة الی الزوجة والزوج والشخص المتبرع للسائل المنوی، یعد من القضایا القانونیة المطروحة فی عالم الیوم. إن معظم الدول قامت بتحدید وضع هکذا اطفال من خلال وضع قانون خاص أو اقامة فرضیات قانونیة. إلا انه لم یتم لحد الآن فی ایران وضع قانون فی هذا الخصوص. و هناک خلافات عمیقة فی وجهات النظر بین رجال القانون فیما یخص وضع هؤلاء الأطفال ما یتطلب وضع قانون خاص فی هذا المجال.و یتطرق هذا المقال إلی وضع هؤلاء الأطفال من وجهة نظر القانون الحالی فی ایران و یقوم بدراسة قوانین الدول الأخری بهذا الخصوص من أجل التوصل إلی حل قانونی لإزالة الخلافات السائدة.

با توجه به اهمیت خانواده و نقش آن در تشکیل جوامع بشری و توصیه اسلام بر حفظ و قوام آن، تساهل و کوتاهی در مقابل موضوعات جدیدی که در این حوزه بروز می کند موجه نیست. یکی از این موضوعات، باروری مصنوعی است. حق داشتن فرزند در مواردی که زوجین یا یکی از آنها قادر به تولید مثل نیست، نباید بهانه ای برای نادیده گرفتن اصول اخلاقی و فرزنددار شدن از طریق راههای غیر طبیعی یا خارج از ازدواج فراهم سازد. لقاح خارج از رحم و سایر روشهای باروری مصنوعی از اموری است که به وسیله دانشمندان غربی در قرن اخیر به طور مفصل مورد بحث و بررسی قرار گرفت. تولد " لوئیز براون " در سال 1978 نتیجه مثبت این تحقیقات بود. در این مقاله با استفاده از نظر فقها، دیدگاه دین اسلام در مورد باروری مصنوعی، مبتنی بر فقه امامیه از نظر جواز یا حرمت، نسب، ارث و ازدواج مورد بررسی قرار گرفته است. این مقاله جنبه های مختلف این موضوع را تبیین و بعضی از مسائل مورد نزاع در این رابطه را آشکار می سازد. ملاک حلیت و حرمت در تلقیح مصنوعی بر طبق نظر اکثر فقهای اسلامی بستگی به وجود یا عدم وجود رابطه صحیح یا غیر شرعی بین زن و مرد است. در عین حال فرزند متولد شده از اسپرم مرد و تخمک زن فاقد رابطه زوجیت، دارای حقوقی از نظر نسب، ارث، نفقه و غیره است.

جهت بررسی کارآیی تلقیح داخل رحمی به روش لاپاروسکوپی و تلقیح مصنوعی در ابتدای سرویکس ) 1 تا 2 بار تلقیح( در میزان باروری تخم و تعداد جمع آوری تخم در میشهای سوپراووله شده در یک برنامه انتقال جنین، سه آزمایش انجام شد. در آزمایش اول و دوم، 5 میش نژاد مغانی با سنهای مختلف، پس از همزمانی با اسفنج پروژسترون و سوپراوولاسیون با 800-1200 واحد eCG با توجه به فحل یابی حدود 35-40 ساعت بعد از برداشت اسفنج، تلقیح مصنوعی در ابتدای سرویکس روی آنها انجام شد (زمان و میشهای مورد آزمایش متفاوت بودند). در آزمایش اول به هر میش 0.2-0.3 میلی لیتر منی رقیق شده با شیر پس چرخ و در آزمایش دوم به همین میزان منی رقیق شده با بافر تریس تلقیح شد. منی تزریق در هر دو آزمایش حاوی 200-300 میلیون اسپرم زنده و متحرک بود. فاصله تهیه اسپرم تا تلقیح حداکثر 3 ساعت بود. در آزمایش اول بلافاصله پس از تلقیح، 100 واحد hCG به هر میش تزریق شد. در آزمایش سوم 8 میش نژاد قزل - کیوسی پس از همزمانی با پروستاگلاندین F2α و سوپراوولاسیون با FSH، میشها به دو گروه تقسیم شدند. هر گروه از یک مخزن منی رقیق شده با بافر تریس که در هر میلی لیتر آن 100 میلیون اسپرم زنده متحرک وجود داشت تلقیح شدند. در گروه اول تلقیح با 0.3 میلی لیتر منی رقیق شده و دوبار در 42 و 48 ساعت بعد از آخرین تزریق PGF2α و با توجه به فحل یابی انجام شد. در گروه دوم تلقیح داخل رحمی با روش لاپاروسکوپیک با 0.1 میلی لیتر از منی رقیق شده در هر شاخ در 44-45 ساعت بعد از آخرین تزریق PGF2α انجام شد. در هر دو گروه بلافاصله بعد از تلقیح 60 میلی گرم GnRH به هر میش تزریق شد. در هر سه آزمایش روز 6 بعد از تلقیح )تلقیح=روز 0 ( میشها لاپاروتومی شده و مجاری شاخهای رحم برای جمع آوری جنین شستشو شدند. در آزمایش اول از مجموع 23 اوولاسیون 13 تخم جدا شد که 7 تخم لقاح یافته بودند. بدین ترتیب میزان جمع آوری تخم (نسبت تخمهای جمع آوری شده به تعداد اوولاسیون) 0.57 و میزان باروری (نسبت تخم های لقاح یافته به مجموع تخم های جمع آوری شده) 0.54 بود. در آزمایش دوم از مجمع 35 اوولاسیون 11 تخم جدا شد که هیچ یک لقاح نیافته بودند )میزان جمع آوری تخم (0.3. در آزمایش سوم در گروه اول از مجموع 41 اوولاسیون 23 تخم جمع آوری شد که 14 تخم لقاح یافته بودند و از این تعداد 4 تخم کیفیت مناسبی برای انتقال نداشتند. در گروه دوم (تلقیح لاپاروسکوپی) از 23 اوولاسیون 18 تخم جدا شد که همه آنها لقاح یافته بودند. از این میان 2 تخم کیفیت مناسبی برای انتقال نداشتند. بدین ترتیب درصد جمع آوری تخم در گروه اول 13± 58 درصد و در گروه دوم 23± 78 درصد و میزان باروری به ترتیب 19±65 درصد و 100 درصد بود. درصد جنین های قابل انتقال نسبت به مجموعه جنین های جمع آوری شده نیز به ترتیب 22.5±44.5 و 19±89 درصد بود. نتایج حاصله نشان می دهد که تلقیح سرویکال نمی تواند روش مناسبی برای میشهای سوپراووله در برنامه انتقال جنین باشد. در مقابل تلقیح داخل رحمی به روش لاپاروسکوپی می تواند نتیجه بسیار خوبی بدهد و حتی روش دو بار تلقیح سرویکال و مقایسه آن با روش لاپاروسکوپی نشان داد که بین این دو روش تلقیح و میزان آبستنی ارتباط وجود دارد و تلقیح داخل رحمی به روش لاپاروسکوپی به طور معنی داری موثرتر از روش دو بار تلقیح در ابتدای سرویکس است. شدت همبستگی (ضریب چوپروف) روش تلقیح و میزان باروری تخمکها 47 درصد بود.

پیشرفت های پزشکی به موازات آنکه زوج های نابارور را امیدوار به فرزندآوری کرده است، مشکلات حقوقی بسیاری نیز به وجود آورده است که رسیدن به پاسخ یا راه حل مناسب مستلزم تعامل و هم گرایی صاحب نظران پزشکی و حقوق است و در این میان لزوم ایجاد رشته حقوق پزشکی نیز پررنگ تر می گردد.بحث تلقیح پس از مرگ شوهر یکی از موضوعاتی است که دو رشته حقوق و پزشکی به چالش می کشد و پرسش های متعددی از جمله شناسایی نسب کودک متولدشده و نیز اخذ شناسنامه و بالاخره ارث کودک متولدشده را مطرح می سازد.این نوشتار صرفا به دنبال بررسی ارث جنین آزمایشگاهی است که پس از مرگ پدر تلقیح شده باشد و تلاش دارد با متمایزساختن جنینی که حاصل لقاح خارج رحمی است با جنین حاصل از تلقیح طبیعی، عمومات و ادله را صرفا ناظر به جنین طبیعی بداند.به باور نویسندگان، کودک متولدشده درنتیجه لقاح خارج رحمی پس از مرگ پدر عرفا فرزند متوفی تلقی می شود و در فقه نیز منعی بر ارث نبردن چنین کودکی وجود ندارد. بنابراین از پدر متوفای خود ارث می برد.

در قانون اهدای جنین به منظور باروری زوجین نابارور، مشروعیت باروری منوط به رعایت موازین شرعی شده است، بدون اینکه در قانون این موازین معلوم و مشخص شود. با توجه به اینکه بارورکنندگان پزشک هستند، لازم است قانونگذار در این قانون تجدید نظر و روشی را انتخاب کند که امکان رعایت ضوابط شرعی باشد و نیز ضوابط شرعی باروری را به طور دقیق مشخص کند که مهم ترین آن، حرمت رحم زوجه دریافت کننده، عده ایام بارداری و حفظ نسب کودک است (که شکل دهنده هویت اوست).

در مورد وضعیت حقوقی اطفال متولد از تلقیح مصنوعی مباحث فراوانی قابل طرح و بررسی است. این در حالی است که تنها قانونی که در این مورد وضع گردیده، قانون «نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور» است که در پنج ماده تنظیم گردیده و بسیاری پرسش ها در این زمینه را بی پاسخ گذارده است. یکی از مباحث حقوقی مطرح در مورد چنین اطفالی، بحث تابعیت آن هاست. در این مورد حکم خاصی از سوی قانونگذار وضع نگردیده و تابعیت این اطفال را به موجب قواعد عمومی تابعیت، باید تعیین نمود. با اعمال قواعد عمومی تابعیت، در مواردی ممکن است تابعیت طفل با زوجین اهداگیرنده متفاوت باشد. این تفاوت، جامعه، طفل و زوجین اهداگیرنده را با مشکلاتی روبه رو خواهد کرد. در نهایت پیشنهاد می گردد با توجه به آزادی دولت ها در تعیین اتباع خود، قانونگذار ایران به چنین اطفالی تابعیت ایران را اعطا نماید.

چکیده فارسی:با پیشرفت دانش پزشکی و امکان درمان ناباروری از طریق پزشکی مسائل متعدد و پیچیده ای در حوزه های اخلاقی، حقوقی، اجتماعی و دینی مطرح شده است، که می بایست از طرف فقها از یک سو، حقوقدانان و متخصصان علوم اجتماعی از سوی دیگر به آنها پاسخ مناسب داده شود، تا زمینه مناسب جهت وضع و تدوین قوانینی جامع و راهگشا فراهم گردد. یکی از آثار حقوقی کودک ناشی از تلقیح مصنوعی، توارث بین این کودک و صاحبان نطفه است. در این زمینه سوالات متعددی مطرح است از جمله اینکه در تلقیح مصنوعی با اسپرم شوهر و یا اسپرم بیگانه بین چه کسانی رابطه خویشاندی برقرار می شود و بین فرزند و چه کسانی رابطه توارث ایجاد می شود؟ وضعیت توارث کودکانی که نطفه آنها پس از فوت صاحب اسپرم منعقد شده چگونه است؟ آیا باید برای جنین های مذبور همانند جنین ناشی از باروری طبیعی سهم الارث معینی از ترکه مورث کنار گذاشته شود؟ از آنجایی که نسب یکی از موجبات ارث شناخته شده است ارث کودکانی که از طریق تلقیح مصنوعی متولد می شوند، تابع ثبوت یا عدم ثبوت نسب میان طفل و صاحب اسپرم و تخمک است چنانچه رابطه نسبی میان طفل و صاحب اسپرم از یک سو و صاحب تخمک از سوی دیگر، به رسمیت شناخته شود، توارث میان آنها برقرار می شود و برعکس هرگاه رابطه نسبی میان کودک و والدین او برقرار نشود، مساله توارث میان آنها منتفی خواهد بود. در این مقاله تلاش شده است تا با تکیه بر اصول و قواعد کلی فقه و حقوق و نیز بهره گیری از فتاوی فقها و اندیشه های حقوقی برای سوالات فوق پاسخ مناسب ارائه گردد.   چکیده عربی:مع تطور علم الطب و إمکان رفع العقمة بالطبابة قد طرحت مسائل متعددة معقدة منها: أخلاقیة حقوقیة اجتماعیة و دینیة. یجب ان یستجیبها الفقهاء من جهة و الحقوقیون و الخصیصون فی العلوم الاجتماعیة من جهة اخری. من حقوق الطفل فی اللقاح الاصطناعی، التوارث بینه و بین أصحاب النطفة و هناک أسئله، منها: فی هذا اللقاح، توجد القرابة بین من من الموالید؟ بمنی الاب او بمنی الأجنبی و یوجد التوارث بین من و المولود بالقاح هذا؟ کیف التوارث للاطفال الدین مات صاحب المنی قبل انعقاد النطفة؟ و هل ینبغی ان یترک سهم معین من الارث للاجنن هذه مثل الأجنة من اللقاح الطبیعی؟ المقالة تطرقت إلی استکشاف الاجابات للاسئله المطروحة معتمدة علی أصول الفقه و الحقوق و قواعدهما مع استمتاع من فتاوی الفقهاء و الحقوقیین.

ناباروری در دنیای امروز دیگر مثل گذشته یک معضل حل نشدنی نیست و پزشکان توانستهاند با شیوه تلفیقی به حل درمان ناباروران بپردازند. تولد فرزندان ناشی از تلقیح مصنوعی به دوشکل است: 1-تلقیح توسط اسپرم زوج با تخمک زوجه در داخل رحم یا خارج از آن برای باروری 2-تلقیح توسط اسپرم دیگری (فرد بیگانه) در داخل رحم یا خارج از آن. در مورد حضانت چنین فرزندانی در وهله اول فقها با چنین تلقیحی مسئله خاصی نداشته و بر حضانت طفل توسط پدر و مادر طبیعی خود اشتراک نظر دارند. مسئله اصلی زمانی است که از اسپرم فرد بیگانه برای باروری بدون اسپرم زوج استفاده میگردد. بیشتر فقها بر حرمت چنین تلقیحی نظر داشته و فرزند متولد شده را در حکم ولد شبهه میدانند و زمانی نسب را بر مرد و زن جاری میدانند که جاهل به تلقیح باشند. در بعد حقوقی باید گفت که حضانت ناشی از لقاح اسپرم زوج با زوجه چه در داخل رحم باشد چه خارج از آن متعلق به هر دو میباشد و در لقاح اسپرم فرد بیگانه جدای از زوج با زوجه، در صورت جهل به فرزند، نسب متعلق به هر دو و حضانت نیز بر عهده هر دو میباشد و در صورت علم از نظر فقهی در حکم ولد شبهه و از نظر برخی ولد زنا است ولی به نظر میرسد که با توجه به تحولات حقوقی در دنیای امروزی میتوان طفل را به زوج و زوجه ملحق دانست و با توجه به قراردادهای منعقده جهانی در حقوق داخلی کشورها باید حضانت را به زوج و زوجه داد اما در حقوق داخلی ما و با توجه به مبانی فقهی، حضانت بر عهده پدر و مادر طبیعی خود بوده و تنها تحت شرایطی خاص میتوان برای دیگران حق ملاقات و یا سرپرستی قرار داد. . .